Auteur: Jos Lexmond

Vreemde zaken en Fantastische speurders (Gemengd)
Uitgeverij Macc, Rijen (2026)
380 pagina’s; prijs 23,95
Samensteller: Johan Klein Haneveld
Omslag: Tais Teng

Bij voorbaat al, leek het mij een heel sterke anthologie en toen had ik er nog geen letter van gelezen. Dat Johan Klein Haneveld het geheel samengesteld had, was al een dikke pre. Johan is natuurlijk naast zijn excellente schrijverschap, ook inmiddels een samensteller die zijn sporen ruimschoots verdiend heeft. Denk bijvoorbeeld maar eens aan de briljante klimaatbundels, waarvan nummer drie onderweg is en nummertje vier al in de steigers staat! Maar… genoeg lofgezangen! De line-up én titels van Vreemde zaken en Fantastische speurders, beloven samen natuurlijk ook al heel wat. Als die belofte maar waargemaakt kan worden! Was ik daar, op voorhand, bang voor? Nee hoor, absoluut niet. En waarborgen… niet nodig. Ik zou deze anthologie blind gekocht hebben. Nu… dan! Laten we dan maar eens kijken of we verrast kunnen worden, én… als het meezit, ook nog een beetje mee kunnen puzzelen. Dat laatste is wat mij betreft een must bij detectives, fantastieke, dan wel de reguliere moorden, verdwijningen en raadselen dewelke opgelost dienen te worden!

– Tais Teng – De kalverliefde van dweepmeisjes (Het verhaal bij de cover) (SF)
Ontraadselaar Dias (Hoe Tais telkens weer nieuwe namen voor detectives weet te bedenken…), heeft een opgevoerde wezel als compagnon. Sredni Vashtar, heeft slechts een IQ van 120, maar dat is aanzienlijk meer dan de meeste misdadigers! Als immer een prachtig begin van een prachtig verhaal. Ontdek het zelf!
– Anna López Dekker – De zaak van de Duivelstroon (FA)
De duivel is vermoord en door wie…? Dat is aan Sanabriël, een engel, gedetacheerd in de hel, om uit te zoeken. Leuk én verrassend verhaal! Er spelen zich niet al te veel detectiveverhalen af in de hel. Mooi gedaan, maar… het gaat allemaal wel redelijk soepel. Een of twee tegenslagen zouden zeker helpen het verhaal op een, nog hoger, plan te tillen.
– Marleen Oosterbaan – Met een knal (SF)
Marleen Oosterbaan schildert een dystopische toekomst voor Nederland. Boeiend verslag over de vondst van een politieagente die zwaar verminkt over het Peerd van Ome Loeks hangt. Waar een oorlog tussen Groningen en Assen allang voorbij is, maar waar geen treinen meer rijden en ondertussen… Mooi verteld verhaal!
– Jaap Boekestein – En tot slot het schaterlachen van Homo Fortuna (SF)
En… wederom een, als immer, gewenst verhaal van Sergio Wilhelm Wang-von Luhfthoven. Het smaakt, ook zoals altijd, naar meer. Sergio gladprater… de schelm wordt ingehuurd door Dishez Ansondoivuch, een puissante rijkaard op de planeet Concuur, om een schilderij (een lelijk schilderij) te vinden! Prachtig, in één woord, Prachtig! Een verhaal waarin Sergio weer al zijn streken uit de kast zal trekken.
– Rob Geukens – Hoe ver reikt de Vallei? (FA)
Puist, een bergtrol fungeert als een detective en een zoeker. Op een dag klopt Gretl, een trol van het vlaktevolk, bij hem aan. Ze wil dat Puist Ardak, haar zoon die vermist is, opspoort. Wie gaat er verantwoordelijk zijn in deze, dat Ardak, de echte Ardak zal zijn? Leuk gedaan!
– Johan Klein Haneveld – Het vermoordde ruimteschip (SF)
Een prachtverhaal van Johan zelf. Voor mijn geestesoog zie ik zomaar de robotdetective R. Daneel Olivaw van Isaac Asimov tot leven komen. Geweldig! Ben je met deze superdetective bekend? Lees dan dit verhaal als een bonus. Niet bekend? Lees dit en daarna maar op zoek naar de belevenissen van R. Daneel Olivaw, als je die tenminste te pakken kunt krijgen. Met dit verhaal krijg je in ieder een mooie vleug mee van wat ik bedoel!
– Guido Eekhaut – Het Vierkant (FA)
Een leuk verhaal met een verrassende afloop! Een hele tijd, tijdens het lezen, zat ik me af te vragen wat er fantastiek was aan dit verhaal, maar ongeveer halverwege sloeg de bliksem in en… Het speelt zich af in een alternatieve historie, waarin Hitler geheel Europa, inclusief Engeland bezet. Amerika houdt zich bezig met oorlog met Japan en Rusland verschuilt zich achter een niet-aanvalsverdrag met Duitsland en lijft zo hier en daar een landje, dan wel een gebiedje, in. Ik vraag me meteen af of er meer verhalen met inspecteur Enrique zijn. Dus… er is wat research plegen (ergens in de toekomst).
– Theo Barkel – De Zerodroom Detective (SF)
Theo Barkel introduceert een mental detective, Patrick Löwenbeck, die op een paranormale manier over kan stappen naar een andere persoon. Als Patrick vermoord wordt, stapt hij over naar zijn kat en later naar… Bijzonder leuk idee waarbij ik wel het idee heb, dat ik al eerder iets over een dergelijke gave gelezen heb, al zou ik momenteel niet weten waar en hoe. Misschien als ik er eens diep over nadenkt? (ik denk van niet!).
– Esther Wagenaar – Gebroken ogen (SF)
Mooi who-done-it verhaal! Maar ook een vrij logische detective, waarin de stappen die mensen maken en gebeurtenissen uitsluiten, nauwkeurig gevolgd worden, zelfs ook als de omstandigheden, zowel als de Asimov variabelen, wijzigen.
– Peter Eijk – De verdwenen relikwieën van San Sibilia (FA)
Een verhaal met een verloop zoals je al van verre aan ziet komen. Een aantal inbraken volgen elkaar op en al wat er buit gemaakt wordt, zijn onderdelen van dubieuze heiligen. Er zijn geen aanwijzingen wat men ermee van plan is, maar uiteindelijk is er een samengeteld monster in een verlaten klooster. Er is geen verklaring voor dit alles en… dat is een gemiste kans.
– Charles van Wettum – De moord op 560 nanometer (SF)
Een bijzonder origineel verhaal, dat handelt over een moord die gepleegd werd op een markt in Bergen op Zoom. De oplossing is briljant! Het einde vond ik ietsie pietsie minder. Iets dergelijks was te verwachten!
– Laura Scheepers – Vrouwenhaat (FA)
Mooi verteld verhaal! Gisele is aspirant-wachter bij de Wacht. Ze wordt toegewezen aan Volker die haar moet coachen en voor haar verdere opleiding moet zorgen. Gisele heeft een paar paranormale eigenschappen, iets wat zeker een hulp is bij de onderzoeken naar de moorden op blonde vrouwen. Boeiend verhaal!
– Mike Jansen & Finn Audenaert – Neonfall Blues (SF)
Mike en Finn zijn mannen die gemakkelijk met andere mensen samen schrijven. Los van elkaar zijn ze briljant in hun schrijfsels, maar samen lijkt er toch een overtreffende trap te ontstaan. Prachtig staaltje samenwerking wordt hier geëtaleerd! Geniet er maar van, net als ik!
– Mike van Dooyeweert – Hoog Spel (SF)
Het verhaal speelt zich af in een toekomstig Nederland en ondanks de vernuftige snufjes, is het absoluut nog als zodanig herkenbaar. Gert Sinnings is een voormalig politieman die is uitgerust met Sherlock en AI toepassing. Hij wil met alle geweld de moord op Marnix Peters oplossen. Marnix Peters, van wie eenieder beweert dat hij aan een hartstilstand is overleden. Leuk verhaal door een, voor mij, onbekende. Maar… voor Fandata.nl… wel een bekende!
– Eveline van Dienst – (On)opgelost (FA)
Eveline van Dienst komt met een verhaal, dat een beetje buiten de typering van deze anthologie valt. Mensen met grappig bedoelde namen en een verhaal dat grappig lijkt, maar dit toch niet is. De titel, echter, is wel goed gekozen! Maar… afgelopen is het natuurlijk niet!
– Tais Teng – Oud geld (SF)
Tais voert Yûsiv ten tonele, een kunstdief die als de beste van de Europese Unie gezien wordt. Hij maakt deel uit van & Co, waarbij Co zijn aangetrouwde familie is en onvermoede vermogens hebben. Prachtig én briljant verhaal. Een genot voor het oog en bijbehorend hersendeel!
– Frans van der Eem – Dubbelspel in de ruimte (SF)
We openen als Dani Schettel aan boord van een ruimteschip, zich als een sidhe in de cloud een schokkende encounter heeft met een weerling (een hitsige weerling mag je wel zeggen!). Maar Dani kent een aantal trucjes waarop de weerling geen antwoord weet. Als ze weer terugkeert uit de cloud in het kolonistenschip, wordt ze ontboden op de brug. Er is een moord gepleegd en aangezien Dani ook een forensisch arts is… Een mooi vertelde who-done-it, waarvan de afloop al eerder in het verhaal onthuld is. Maar… het is niet echt storend omdat het zo goed verteld is!

Welaan… de verwachtingen die ik had voordat ik aan Vreemde zaken en Fantastische speurders begon, zijn, inclusief het mee puzzelen, meer dan waargemaakt. Van mij had deze anthologie wel tweemaal zo dik mogen zijn. Daarom is, wat mij betreft, een Vreemde zaken en Fantastische speurders II meer dan gewenst! Elk jaar een nieuw deel, Johan en Theo, net als de klimaatbundels?

Jos Lexmond…

Joost Uitdehaag – Groenbaard (SF)
De Zwijgende Aarde, deel 8
Quasis Uitgevers (2025)
198 pagina’s; prijs 19,00
Omslag: Loek Weijts

Net als het boek van Guido Eekhaut is dit boek ook al VEEL te lang blijven liggen, allereerst om te lezen en daarna ook nog een tijd, omdat ik er gewoonweg niet aan toekwam om de recensie uit te schrijven. Het was niet omdat het verstopt was geraakt onder een slushpile van allerlei ongeregeld, maar het werd veroorzaakt door allerlei gedoe waar ik eigenlijk verder niet op wil ingaan. Gewoon gedoe dus, waardoor een hele hoop noodzaak is blijven liggen. Nu dat al dat gedoe, voorlopig althans, uit de weg is, kan ik proberen een en ander weer op de rit proberen te krijgen en de stapel zo snel mogelijk weg te krijgen.

Dus… vandaar! Groenbaard, door Joost Uitdehaag, het achtste deel uit de Zwijgende Aarde cyclus. Acht delen uit een Nederlandstalige Space Opera reeks, dat is iets wat nooit eerder is vertoond! Oorspronkelijk zouden het er maar een vijftal zijn, maar uiteraard zijn we daar inmiddels ruim voorbij. Het was al wel een tijdje dat ik niets van de Zwijgende Aarde had vernomen. Deel 7, Onrust door Kelly van der Laan & Brenda Hingstman, stamt al weer uit 2023. Op de site bij Quasis, de uitgeverij van de reeks, staat bij de omschrijving van Groenbaard: “Wacht niet lang met lezen want ook dit jaar (2025!) komt er weer een nieuw deel uit. NUMMER 9!!” Het is nu al dik over de helft van 2026 en nog geen deel negen gezien, laat staan een aankondiging. Laten we hopen en bidden!

Maar goed… terug naar Groenbaard! Het is zeker geen gemakkelijk karwei om de kwaliteit van de reeks zo enorm hoog te houden. Uiteraard volg ik de reeks al vanaf het begin en inderdaad tot en met Groenbaard is en blijft de kwaliteit boven verwachting erg hoog. Elk verhaal in de reeks is een losstaand verhaal in een ‘bekend’ universum en zo behandel ik het ook. En… gelukkig is daar steeds een samenvatting van het vooraf gebeurde en de plaats in het universum. Zo is de reeks gemakkelijk bij te houden. Van Joost Uitdehaag heb ik al een behoorlijk aantal verhalen gelezen én besproken en ook zijn verzamelbundel Pake Pollok en andere verhalen (2022), heb ik destijds gelezen en besproken. Voor belangstellenden is hij hier nog altijd te vinden: Joost Uitdehaag – Pake Pollok en andere verhalen – NCSF. Even nog tussendoor. Met Pake Polok won Joost de EdgeZero Award 2020. Ook niet niks natuurlijk!

Maar goed… alweer terug naar Groenbaard. Dit verhaal speelt zich af in 2330 en is een razend intelligent, en daardoor, bijzonder fascinerend leesvoer. Excuzer le mot! Joost Uitdenhaag heeft hiermee een bijzonder origineel verhaal geschreven. De aarde raakt geïnfecteerd met nanomachines, die nieuwe mensensoorten creëren, Jarik van Millekoop, een intelligente jongeman, afgelopen jaar (2329) begonnen met zijn promotie op de afdeling Groepsevolutieleer, is op bezoek bij professor Barbara Soeteweg, die een gruwelijke theorie opstelde over de gevolgen. Ze stelt hem de vraag: “Hoe ga jij je publicatie in Evolutie in elkaar boksen, Jarvik?” Zijn antwoord: “Ik zou het niet weten.” De discussie die hierop volgt, is uiteindelijke de briljante zet om Jarik naar Mars te sturen om hem zodoende de gevolgen van een eerdere infectie te laten bestuderen, namelijk die van de rode dochters en rode zonen van Mars.

Een briljant verhaal, met een briljante afloop, alwaar ik uiteraard niets over ga vertellen. En de titel Groenbaard? Waar die vandaan komt? Wel… uiteraard is dat een bestaande term: ‘Het groenbaardeffect is een gedachte-experiment dat in de biologe wordt gebruikt om selectief altruïsme onder individuen van een soort te verklaren. Het idee van een groenbaardgen werd voorgesteld door William D. Hamilton in zijn artikelen uit 1964 en kreeg zijn naam van het voorbeeld dat Richard Dawkins gebruikte (“I have a green beard and I will be altruistic to anyone other with green beard”) in The Selfish Gene (1976). Uiteraard heb ik dit alles niet zelf verzonnen, maar komt het regelrecht uit Wikipedia! Interesse… lees het zelf nog eens na.

Hoe dan ook… Groenbaard is de moeite van het lezen, net als de overige eerdere delen van de Zwijgende Aarde meer dan waard. Doen! (Ja… desnoods alle acht!). En… dan is het nu maar wachten op deel negen!

Jos Lexmond

Guido Eekhaut – Hier hoor ik niet thuis (SF)
Stichting Fantastische Vertellingen, Nieuw-Vennep (2025) Rare boekjes-reeks 68
237 pagina’s; prijs 11,95
Omslag: Ingrid Heit/Lex van Heereveld
Illustraties: Lex van Heereveld

Hier hoor ik niet thuis! Inderdaad… daar hoorde hij niet thuis, maar daar laggie wel! Onderaan de stapel! Een klein boekje aan het gezicht onttrokken door een dikke pil. Hij was wel gelezen, dat wel. Maar dus in het ongerede geraakt, onzichtbaar en dus vergeten. Hoe jammer en hoe verdrietig. Er was echter een probleem… ik had hem wel gelezen én wel wat aantekeningen gemaakt, maar heel erg weinig (want dat uitgebreid aantekeningen (lees: complete bespreking!) doe ik wel bij korte verhalen. Bij boeken wordt ik meestal zo gepakt door het verhaal dat dat erbij in de vergetelheid raakt. Dus…

…time-out! Even snellezen, dan komt het wel weer terug! Hoop ik. Tot zo!

Het is een uur later! Dat kan ik makkelijk zeggen, maar het is echt zo. Snellezen? Ammehoela, het verhaal greep me, weer (denk ik, moet wel). Dus ik ga het gewoon lekker nog eens (absoluut!) lezen. Tot later! Ik meld me wel weer.

Het is 48 uur later! (nee hoor, minimaal twee keer zoveel uren, maar ik wil de algemene indruk die ik heb als snellezer, niet al té veel schaden). Ik heb Hier hoor ik niet thuis voor een tweede maal door de ogen gehaald. Vrijwel niets kwam me bekend voor, maar dat was eigenlijk al genoeglijk bekend. Mijn geheugen is zo lek als een mandje! Eigenlijk (ik steek er zelf maar de draak mee) is het zo dat ik nog maar aan één boek genoeg heb! Tegen de tijd dat het uit is, kan ik gewoon weer vooraan beginnen en er wederom frank en vrij van genieten.

Maar goed… uit met de pret. Het is een serieus boek, dat serieus genomen dient te worden. Het verhaalt van een man, die overigens anoniem (ik) blijft, die het aanbod van een onduidelijke baan, iets voor ene Rob, met een ministerie en redactiewerk, accepteert. Hij neemt daarmee afstand van een even onduidelijke job in het reclamewezen en zijn leven in Londen samen met Erica, waar hij net zo gemakkelijk afstand van neemt als van de rest. Hij verdenkt haar ervan vreemd te gaan. Zij neemt overigens net zo gemakkelijk afscheid van hem, dus misschien zit er toch een grond van waarheid in het vreemdgaan.

Samen met Rob gaat hij in Overton, een klein plaatsje, ver van de grote stad, met twee pubs. Rob heeft daar een huis (geen cottage) gehuurd met een interieur dat ‘Koude Oorlog’ ademt, mét een tintje Margaret Thatcher. De lokale bevolking bestaat hoofdzakelijk uit boeren, die amper hun hoofd boven water kunnen houden. Kortom… geld zit er niet. Samen voeren ze werk uit voor een (?) ministerie. Rob doet er geheimzinnig over en verdwijnt geregeld met zijn auto en de ‘ik’ persoon krijgt teksten die hij moet testen op leesbaarheid. So far… so good!

Het verhaal jeukt, tijdens het gehele verhaal, onderhuids. Je kunt het geen naam geven, maar dat er iets niet goed zit, dat weet je als lezer donders goed. Al de vraagtekens die al doende ontstaan, dienen beantwoord ter worden, voordat het verhaal ten einde is, of ik krab mezelf, tot bloedens toe, open!

De klimaat gerelateerde problemen beginnen klein. De stoepstenen worden glad vanwege een bruin slijm, dat is het voor nu, maar later worden de problemen zachtjes aan erger. De geruchten ook, zeker uit Londen, dat er iets met het water is. Kortom… de dreiging (en de jeuk) neemt toe, en… de overheid zwijgt!

Het lijkt er op dat Guido hier een heel stuk van zijn eigen leven in de ‘ik’ persoon heeft gestopt (denk ik zo maar). Op diverse momenten komen er schrijvers als J.G. Ballard en Clifford D. Simak voorbij en op andere momenten horror schrijvers als H.P. Lovecraft, Clark Ashton Smith en Shirley Jackson langs, alsook Jean Ray. Precies diezelfde schrijvers die ook in mijn jeugd mijn revue passeerden en die mij soms met hoogrode konen van spanning verfden. Even terugkomend op Clifford D. Simak. Katten overleven de mens, zoals ook in een boek van Simak. Katten, Simak? Welk boek was dat? Irritant, is dat. Als je het wel moet weten, maar je weet het niet! Maar… ik kom er wel achter. City, was het City? Nee, dat was met honden. Als er iemand is die het wel weet… laat het me dan even weten, ok?

Maar… lees dit fascinerende relaas van Guido ademloos en krijg er net als ik de zenuwen van (één keer is voldoende, twee (of meer) keer mag ook). En vooral op dit moment, als Europa geteisterd worden door de ergste klimaatgerelateerde branden, maakt het een nog grotere indruk.

Jos Lexmond

Remco Meisner – Dekmantels. Fantastische vaaggesprekken (Interviews)
Stichting Fantastische Vertellingen, Nieuw-Vennep (2025) Rare boekjes-reeks 70
227 pagina’s; prijs 19,95
Omslag: Ingrid Heit/Peter Ehrhart
Verkrijgbaar:https://shop.pr1ma.nl/dekmantels.html?id=315033797

Zojuist heb ik mijn bespreking van Fantastische ontmoetingen van Paul van Leeuwenkamp afgerond en in het kader daarvan, dacht ik wel meteen door te kunnen gaan met deze Dekmantels. Fantastische vaaggespreken. Zo blijven we een beetje in dezelfde sfeer, want deze vaaggesprekken (schitterende term) slaan op interviews met, alweer bekende mensen in de fantastiek, waarmee Remco Meisner interviews (de zogenaamde Weivretni (voor wie het niet doorhad… omgekeerd interview) had. Voorin het boek deze verklaring: Weivretni – wei – vret- ni, ook: zwam, zelfstandig woord, bet.: Vaaggesprek met enige, oorspronkelijk Nederlandstalige fantastische artiest. Wel… een duidelijke verklaring!

Onderstaand heb ik van de webpagina waar dit moois te koop is. Waarom zelf schrijven als het (vrij zeker) beter gejat kan worden!
Ontdek wie wat deed met wie, wanneer dat was, waarom, waar het toe leidde, welke jeugdzonden de auteurs of kunstenaars op het geweten hebben en op welke manier zij verslaafd raakten, afkickten en, eenmaal terug in hun habitat, al snel weer gingen ‘gebruiken’…!
In deze bundeling zijn door Remco Meisner de (zo nodig post-mortem) afgenomen Weivretni’s gedocumenteerd met (alfabetisch) de fantastische auteurs en kunstenaars: Gert-Jan van den Bemd, Guido Eekhaut, Daniëlle Futselaar, Roelof Goudriaan, Marjo Heijkoop (Johanna Lime), Fred Hemmes, Mike Jansen, Johan Klein Haneveld, Jeroen Kuypers (Max Moragie), Paul van Leeuwenkamp, Jaap Verduyn en Charles van Wettum. (De post-mortem zal dan vrij waarschijnlijk op Jaap Verduyn slaan, want de rest leeft volgens mij nog!)

Daarbij dan nog verteld dat de Weivretni’s afgenomen zijn tussen januari tot en met juni 2025, waarna we dieper op de materie in zullen gaan. Voor mij dan de vraag of deze Weivretni’s in diverse Fantastische Vertellingen te vinden geweest zullen geworden te zijn. Ik heb een paar FV’s teruggekeken en er een paar gevonden, maar ik geloof nooit dat er velen al in FV geplaatst zijn. Misschien komen ze nog? Hoe dan ook… dan behoef ik ze niet meer te lezen, omdat ik dat hier en nu al gedaan heb.

Niets anders dan interessante mensen van verschillende pluimage zijn in dit boekje te vinden, en allemaal hebben ze zekere voeling met het fantastieke. Maar zoals ik al zei… ze zijn van verschillende pluimage. Schrijvers, samenstellers, illustratoren, schilders, uitgevers, essay schrijvers en een aantal zijn een combinatie van heel veel, of een enkele. Heb ik een voorkeur voor één van de personen in deze Vaaggespreken? Nee… eigenlijk niet. Je mag gerust zeggen dat elk van hen interessant is en elk een leven naast het fantastieke heeft, iets wat je als lezer vaak nogal eens vergeet. Natuurlijk is eenieder er wel druk mee doende, maar samen met hun achtergronden maken hen natuurlijk wie ze uiteindelijk zijn. De som van het geheel!

Na deze filosofische redenering, laat ik jullie alleen met Dekmantels en diegenen die het bewonen. Ik ga er verder weinig of niets (vooral dat laatste) over vertellen. Lees het vooral zelf. Ik hoop dat het jullie net zo veel genoegen doet, als dat het mij deed. Ik hou me trouwens, net als bij Paul van Leeuwenkamp’s Fantastische ontmoetingen 2, ook aanbevolen voor een Dekmantels. Fantastische vaaggesprekken 2! Er zijn natuurlijk nog heel veel meer interessante mensen om te Weivretni’en.

Jos Lexmond…

Paul van Leeuwenkamp – Fantastische ontmoetingen (Essays)
Quasis Uitgevers (2024)
413 pagina’s; prijs 25,00
Omslag: Petra Polane-Loijenga

Met het schaamrood op de kaken zag ik, van dit boek dat klaar lag om er een recensie over te te schrijven, dat het verschenen was in september 2024. Dat ik nog steeds recensies schrijf over boeken die in 2025 verschenen is al erg zat, maar dan een die nu bijna twee jaar verscheen, is helemaal het toppunt! Excuses Paul én Quasis! En… ter excuses aan mezelf, kan ik wel stellen dat ik er lang over gedaan heb om het helemaal te lezen. Het is tenslotte een non-fictie, essays, en als ik meestal een keuze moet maken of ik een essay of een fantastiek verhaal ga lezen… na, dan is die keuze meestal niet zo heel erg moeilijk. De fantastieke NTL stapel blijft ook onverminderd hoog. Dus… ik denk dat ik over Fantastische ontmoetingen misschien wel een jaar gedaan heb, dus was ik er, give or take, september 2025 mee klaar, waarmee ik dan weer uitkom waar ik je laatste tijd zo’n beetje was, eind 2025. Dus… het schaamrood mag roze worden?

Nee, natuurlijk niet. Het is en blijft laat! Maar goed nu we toch hier gekomen zijn, kunnen we net zo goed kijken wat voor vlees we in de kuip hebben. Ik ga niet alles specifiek bespreken, want dat zou wel heel erg veel w(o)orden, maar ik reageer op bepaalde delen vanuit mijn eigen ervaring. Op wat me opviel. Pauls voorwoord is heel erg persoonlijk en mijn eigen leven lijkt zich, zo’n beetje, langs een eenzelfde weg ontwikkeld te hebben.

In Het Fantastische speelveld vind, onder andere, de bespreking van genres en subgenres plaats, die meer dan interessant is. Toen het huidige triumviraat van fandata.nl, bestaande uit Marcel van de Rijst, Jan Meeuwesen en ondergetekende, bestaansrecht ontwikkelde en kreeg, bestonden een aantal vergaderingen uit het bepalen van de genres en subgenres. Dat heeft toch tot nogal wat discussies geleid voordat we consensus vonden. Nog steeds komen we wel eens iets tegen waar we geen raad mee weten en waar we dan maar weer een nieuw subgenre voor introduceren. Kortelings hebben we bijvoorbeeld nog: Romantasy toegevoegd. Ook kortelings kwamen we erachter dat er ook zoiets als: New Adult bestond. Dat hebben we gelaten, de huidige hoofdgenre-indeling van Kinder, Jeugd, Young Adult en Volwassen, volstaat naar ons idee. Zo zie je maar dat alles binnen de fantastiek inderdaad blijft leven en borrelen. De definities van Paul, daarin kunnen we ons aardig vinden en we vragen ons dan ook af: ‘Kunnen we Paul beschouwen als het geweten van de fantastiek in het Nederlands taalgebied?’

Van de ontmoetingen is, zover tenminste, de ontmoeting met Paul Harland de meest persoonlijke te noemen. Mooi en gevoelig, mag ik het zeker noemen, het ontroerde me in grote mate! Ook kwam ik door Paul Harland’s ontmoeting dat ik, hoewel ik in hetzelfde tijdsgewricht rond had gelopen, veel gemist had van wat er zich in het genrewereldje had afgespeeld. Ik bezocht evenwel geen Cons, want ik had het meer dan druk met werk, gezin, Fandata (dat nog in wording was en toen nog SFLexicon heette) en dat soort dingen. Ik kwam simpelweg nergens anders aan toe!

Een opmerking wil ik ook wel plaatsen bij Pauls kanttekeningen bij de Mitsukoshi Troostbaby Company. Hij haalt mijn recensie daarvan op de NCSF site (pag. 74) aan. Daarin suggereert hij dat ik alleen de SF elementen van het boek heilig verklaar. Echter… als je even verder kijkt, zeg ik ook: “Een verhaal van verlies en verdriet en het nastreven van vinden, of opnieuw vinden, van wat je verloren hebt in ruimte en tijd. De SF in dit verhaal is ondergeschikt aan de liefde die ondergaan wordt en verloren raakt”. Dus… niet alleen SF minded! Dat wilde ik toch even memoreren.

Bij de prachtige relaas over Guido Eekhout, staat Paul uitgebreid stil en probeert Guido tot op het bot te ontleden en slaagt daar naar mijn idee grandioos in. Guido, op zijn beurt, zal het gelezen en zijn schouders opgehaald hebben en voort gedaan met zijn volgende boek, of volgende verhaal. Wat Paul hier vergeten is te vermelden, is Guido’s nooit eindigende queeste naar weer een andere uitgever… wat dat betreft lijkt hij weinig honkvast te zijn. Het waarom, zou toch ook wel belangrijk kunnen zijn.

Een bijzonder uitgebreide biografie van Wim Gijsen, waaraan de achtergronden van zijn bestaan me compleet ontgaan waren toen ik zijn boeken las. Een vreemde gewaarwording deze, op het scherpst van de snede, levensbeschrijving. Het was iets om over na te denken. Wat ik ook deed!

Jan J.B. Kuipers… een interview uit 2005, waaruit Paul zijn eigen vragen heeft weggegumd, waardoor Jan, schijnbaar, alleen aan het woord was. Het leverde een soort van humanistische biografie op, waar ik van droom om die nog eens te kunnen schrijven. Paul deed er nog een schepje bovenop, om in het kort nog eens vijftien jaar te overbruggen.

In het artikel, of het memorandum, van Vincent van der Linden, lees ik dat Vincent niet een heel erg aanwezige figuur was, maar anderzijds wel een diepe indruk maakte door zijn daden en niet als persoonlijkheid. Zo zou iedereen herdacht moeten worden. Indrukwekkend!!!

Koos Verkaik. Als je dit essay leest, dan wordt je zelf al moe van! Wat een storm is die Koos Verkaik zeg!

Wim Stolk. Persoonlijk heb ik die zelf ontmoet bij de uitreiking van de Paul Harlandprijs van 2009. In dat jaar werd Thomas Olde Heuvelt winnaar met De jongen die geen schaduw wierp. Zelf behaalde ik de vierde én de achtste plek. Ik was herstellende van de operatie van endeldarmkanker en voelde me zwak. Maar ik wilde erbij zijn. Wim Stolk vroeg me tijdens de prijsuitreiking of ik ooit de Paul Harlandprijs zou winnen. “Natuurlijk!” antwoordde ik, niet wetende dat ik door een writer’s block, opgelopen door de traumatische operatie, nooit meer een verhaal zou schrijven. Ik vond Wim Stolk een aimabel man!

En… zo zou ik uren door kunnen gaan er is zoveel te putten uit Pauls ontmoetingen met zoveel grootheden uit de Nederlandstalige fantastieke scene, dat het een essay op zich zou kunnen worden van mij over de Fantastische ontmoeting met Pauls fantastische leven met het genre. Het was niet alleen dat, maar voor mij persoonlijk ook een herbeleving van een leven gevuld met fantastiek en mijn helden van toen en nu. Helden die nog steeds helden zouden zijn in de tegenwoordige tijd, niet alleen omdat ze destijds al zo gruwelijk goed waren, maar in de tegenwoordige tijd zoveel meer mogelijkheden tot publicatie gehad zouden hebben dan in hun eigen tijd. Zoveel meer tijdschriften, zoveel meer anthologieën, zoveel meer uitgeverijen en niet alleen de POD uitgeverijen (waarbij uitgaven in eigen beheer (bijvoorbeeld via Amazon), maar ook reguliere (of misschien semi-reguliere), zoals EdgeZero, Uitgeverij Macc, Quasis, Iceberg Books, Fantastische Vertellingen en dergelijke.

Ik ben benieuwd of Paul nog steeds fantastische ontmoetingen heeft met beroemde mensen van nu en daarover schrijft. Schrijvers die net beginnen of al even bezig zijn en bijvoorbeeld gepensioneerd zijn en toen pas fanatiek met hun passie zijn begonnen, het schrijven van fantastische verhalen. We weten natuurlijk allemaal over wie ik het heb! Het zou meer dan interessant zijn te lezen over levens van de helden van nu: Johan Klein Haneveld, Mike Jansen, Charles van Wettum, Miriam Ootjers, Laura Scheepers, Frank Roger, Ruben De Baerdemaeker, Finn Audenaert en zoveel meer. Teveel om op te noemen. Ik zie zo maar een Fantastische ontmoetingen II voor me, én ik schaf het dan meteen aan en schrijf er over een jaar of twee jaar (of drie), zomaar wéér een bespreking over.

Jos Lexmond

Miriam Ootjers – De laatste dagen van Leon van ’t Spaarne (FA)
Godijn Publishing, Hoorn, Godijntje 100% Fantasy (2026)
102 pagina’s; prijs 14,99
Omslag: ZoneroMedia, Troy Godijn

Miriam Ootjers. Uiteraard was ze me al eerder opgevallen! En wel in allerlei anthologieën en zeker in allerlei anthologieën waarin Finn Audenaert en EdgeZero een grote rol speelden. Ook uiteraard zal ik de meeste van die verhalen in enkele zinnen besproken hebben in de diverse recensies. Wat dan altijd opviel is dat Miriam Ootjers er altijd in positieve, dan wel, in heel positieve zin uitsprong. Als dat dan een aantal, of liever… een groot aantal, keer gebeurd is, dan gaat de naam Miriam Ootjers je interesseren. Vooral als de verhalen die ze schrijft en publiceert vrijwel altijd een vorm van sprookje, legende of een soort van mare is. En laat dat soort verhalen, naast sciencefiction, nu een grote aantrekkingskracht op me uitoefenen.

Dus… dat allemaal gezegd hebbende, gaat iemand als ikzelve, dan eens op zoek naar wat meer info over de persoon Miriam Ootjers. Zeker bij opname van de persoon in Fandata.nl (ikzelf schrijf de meeste biografieën in Fandata), moet je wel op zoek naar gegevens en als je dan in Fandata.nl Miriam Ootjers opzoekt, zie je zo’n beetje wie Miriam is en waar ze voor staat. Daar blijkt ook uit dat ze bijvoorbeeld in 2023 Groninger Sagen en folklore, verteld en herverteld heeft gepubliceerd én… dan wordt ik nog nieuwsgieriger.

Afijn… zo kan ik nog wel even doorgaan, maar ik ontdekte dat ze dit jaar bij Godijn Publishing, een novelle De laatste dagen van Leon van ’t Spaarne heeft doen verschijnen, wat ik uiteraard meteen bestelde, omdat ik wel eens wilde weten hoe het werk van Miriam het zich in een wat langer werkstuk zou houden. Bovendien kwam ik er ook achter dat er bij Godijn nog een drietal andere serieuze boeken (allen wel reeds in Fandata.nl) van haar hand heeft laten verschijnen en dat allemaal in een tijdsbestek van een dik half jaar. Iemand anders was inmiddels ook op de hoogte van het talent van Miriam Ootjers, dat mag je gerust stellen!

Maar goed… nu eerst De laatste dagen van Leon van ’t Spaarne! Het verhaal begint met een behoorlijke schok. Dat mag gezegd! Leon krijgt te horen dat hij kanker heeft! Uitgezaaide kanker en dat hij zijn veertigste verjaardag niet eens meer zal halen. Leon zal gaan sterven en bereidt zich dapper voor op de dingen die komen gaan. Hij zegt zijn abonnementen op, regelt zijn crematie en als hij op de dood wacht, wordt hij verpleegd door Natalie. Op zijn sterfbed heeft hij spijt van veel dingen: zijn teruggetrokken leven, het afkeren van mensen, het op anderen afreageren van zijn angst voor de dood. Bij afwezigheid van Natalie (volle blaas) verschijnt er, een paar minuten voor zijn dood, een Afgezant. Afgezant van wat? Niet van de hemel, dat maakt ze hem wel duidelijk! Ze doet Leon een aanbieding… meer leven, maar dat heeft de consequentie dat hij meer doden aan zal moeten dragen!

Hier stop ik met vertellen over het verhaal. Buiten dat… kan ik wel zeggen dat ik zwaar onder de indruk was van het verhaal. Van het dilemma waarin Leon zich geplaatst ziet. Uiteraard wil hij langer leven, wie niet, maar… tegen welke prijs? Indrukwekkend, fascinerend en intrigerend! Meer kan en wil ik er niet over vertellen. Lees het zelf en raak ook onder de indruk! Ikzelf… ik ga eens kijken naar een nog langer verhaal! En… wie weet… vertel ik daar ook nog eens over. Maar eerst de gigantische stapel TBR en TBR (read begint met dezelfde letter als review, sorry) boeken. Later!

Jos Lexmond

Jan D. Westerman – De Mylanese Skar (SF)
De geheimen van planeet X214, deel 2 (en slot)
Iceberg Books, Amsterdam (2026)
370 pagina’s, € 17,99
Omslag: Michael van Zijl

De belevenissen van Jason Winter, inspecteur van het bureau Heroriëntatie, die door de regering van de Federatie van Aardse Staten, op pad gestuurd was om de verdwijning van een eerder gestuurde inspecteur op planeet X214 te onderzoeken, was mij meer dan prima bevallen. Met een zucht, en… absoluut niet van opluchting, maar meer een van genot, had ik de laatste pagina van De Gezalfde van Or dichtgeslagen. Zozeer was ik bezig geweest met het lezen en beoordelen van anthologieën en bundels van veelal Nederlandstalige fantastieke auteurs, dat ik, zonder het eigenlijk zelf te weten (of te beseffen), bijzonder toe geweest was aan het lezen van een lekker lekkere, Vanciaanse, avonturenroman. Het speelde zich af op een wereld die nogal wat van Tschai, de wereld ontworpen door Jack Vance, in zich had. Niet letterlijk, maar figuurlijk uiteraard. Uiteraard waren er nog heel wat meer schitterende SF avonturenromans (buiten die van Jack Vance) van andere auteurs verschenen, maar Tschai vond ik er toch met kop en schouders bovenuit steken. En… nog steeds.

Toen in 1968 (ja, zo lang geleden alweer) Een stad vol Chasch in vertaling bij Meulenhoff verscheen, was ik amper veertien. Ik had geen geld om boeken te kopen, maar ik had wel een groot abonnement bij de plaatselijke bibliotheek. Ik had net, bij de gratie van de bibliotheekstaf, toestemming gekregen om op de volwassenenafdeling rond te kijken (want ik had de jeugdafdeling (bijna) compleet een aantal keer uitgelezen). Ik moest wel elke keer degenen die ik uitgezocht had voor lening, na laten kijken of ik niets onbetamelijks wilde mee wilde sjouwen. De gevonden SF titels mocht ik altijd zonder bezwaar meenemen, maar soms zat daar best wel wat tussen, waar ik alsnog rode oortjes van kreeg. Maar voor het bibliotheekpersoneel was SF onschuldig genoeg voor het tere jongenshartje wat ik destijds (nog) had. Een stad vol Chasch was een dun boekje en toen ik die in een adem uitgelezen had, was ik verkocht én verknocht! Het was daarna lang wachten op de volgende drie delen: Onder de Wankh, De Dirdir en De Pnume. Bij elke nieuw deel dat verscheen, begon ik gewoon weer vooraan en toen ik het laatste deel dichtsloeg, had ik het eerste dus al 4 keer gelezen. Daarna heb ik Tschai, zeker nog wel een keer of vijftien gelezen. De laatste keer in 2025, toen in samenwerking tussen Iceberg Books en Spatterlight, Tschai nog een keer in een mooie gebonden uitgave werd gelanceerd. Ik kon (en kan) en geen genoeg van krijgen. Nog nooit gelezen​​​??? Jeetje! Wat let je? Het is nog steeds verkrijgbaar!

Welaan… een lang verhaal. Je zult je inmiddels misschien afvragen wat het doel daarvan is. Wel… ik wil maar aangeven dat de tweedelige reeks van De Geheimen van Planeet X214 voor mij op eenzelfde niveau liggen als Tschai. Ook na lezing van het tweede deel. Uiteraard kan ik er weinig over vertellen zonder de gebeurtenissen te verklappen, maar wat ik wel kan zeggen is dat… het verhaal, opgehouden in De Gezalfde van Or, in De Mylanese Skar, zonder onderbreking en zonder verlies van intensiteit, gewoon weer verder gaat waar het gebleven was.

Jan D, Westerman was een grote fan van Jack Vance en na zijn pensionering begon hij verhalen in de trant van zijn grote voorbeeld te schrijven. In eerste instantie bracht hij zijn boeken bij Kirja Books (een POD uitgeverij uit), tot… Iceberg Books hem ontdekte en zich er mee ging bemoeien. Ze begonnen met Storing en De Kronieken van Zanterre, waarvan (ontdekte ik zonet op de laatste pagina) er meerdere delen in voorbereiding zijn. Hoera!!! Maar… lees eerst De Gezalfde van Or en De Mylanese Skar. En… geniet ervan, net als ik!

Jos Lexmond

Jan D. Westerman – De Gezalfde van Or (SF)
De geheimen van planeet X214, deel 1
Iceberg Books, Amsterdam (2026)
403 pagina’s, € 17,99
Omslag: Michael van Zijl

Amper (voor mijn gevoel dan toch) was ik bekomen van De Kronieken van Zanterre (beide delen) of een kleine twee jaar later verschenen de twee delen van De geheimen van planeet X214 al. Zouden die al klaar gelegen hebben en alleen een grondige herziening van node gehad hebben? Wie zal het zeggen! Het zal me trouwens een zorg zijn, het is een genot dat De Gezalfde van Or en De Mylanese Skar er zijn en dat ik ze kon lezen!

Jan D. Westerman is inmiddels al 93, maar dat heeft geen consequentie voor zijn schrijven. Het is voor hem geen inspanning, maar ontspanning. Mochten jullie jezelf afvragen waarom het zolang duurde voordat Jan begon te publiceren… als zoon van een schippersechtpaar was er ook nog een tweede grote passie: schepen en varen. Hij volgde een scheepvaart opleiding en begon daarna aan een carrière bij de sleepvaart. Na een aantal jaren werd hij door de omstandigheden gedwongen de vaart vaarwel te zeggen en aanvaardde hij een baan bij een havenbedrijf in Vlaardingen waar hij 35 jaar heeft gewerkt. Het was een drukke baan die hem weinig tijd liet voor andere zaken, maar op de achtergrond speelde altijd nog dat grote verlangen: verhalen vertellen. Hij vond pas na zijn pensionering als leidinggevende bij een multinational de tijd en de rust om toe te geven aan zijn grote passie: het schrijven van avontuurlijke SF-verhalen. Maar goed… laten we ons eens richten op De Gezalfde van Or.

Na een lange periode waarin de aarde contact verloor met de eens gekoloniseerde werelden, heeft de regering van de Federatie van Aardse Staten, besloten het contact weer te herstellen. Het daartoe opgerichte Bureau Heroriëntering op Aarde heeft tot taak te onderzoeken of er behoefte bestaat aan een dergelijk contact op al die werelden en stuurt agenten erop uit om zich anoniem onder de bevolking te mengen en zo de nodige gegevens te verzamelen. Dit is natuurlijk (even filosoferen tussendoor) een uitgelezen kans om een schitterende (en oneindige) reeks verhalen over de meest exotische werelden en bewoners met, uitermate vreemde gewoonten en levensstijlen, te beginnen. Met een Jack Vance modus, zoals Jan Westerman die bezit, moet dat een lusthof zijn. De mogelijkheden zijn meer dan legio en haast niet te overzien!

Praat ik nu voor mij beurt en is dit wat er staat te gebeuren? Zullen we overspoeld worden met de meest fantasievolle reeks die zelfs Jack Vance zou kunnen overvleugelen? Ach… enthousiast en ik laat me gaan. Laten we terugkeren naar De Gezalfde van Or!

Jason Winter, een jonge en vrij onervaren inspecteur, krijgt de opdracht om een spoorloos verdwenen inspecteur op de wat achtergestelde planeet X214 op te sporen. Hij wordt voorzien van een ring met een straalwapen, dat gedachten gestuurd opereert en in zijn brein wordt een geheugen geplaatst dat AL zijn doen en laten op zal slaan om achteraf zijn daden te kunnen analyseren. Op aarde verboden vanwege de privacy, maar geheime inspecteurs op exterritoriale missie… geen punt! De ruimtereis naar X214 verloopt zonder problemen en ook de landing, met een capsule, op de planeet gaat probleemloos.

Maar dan… dan begint het grootse avontuur, een trektocht over de planeet die voor een deel bevolkt was geworden met fanatieke kolonisten die de godin Alexa aanbeden, met allerlei vreemde gebeurtenissen, waarbij het extra geheugen in zijn brein meer dan goed van pas kwam. Hoe? Ontdek dat zelf! Jason Winter is een ruwe bolster, blanke pit type, die eerlijkheid én deugdzaamheid hoog in het vaandel heeft staan. Derhalve kon hij slecht tegen onrecht en wordt op die manier min of meer vader en de romantiek is ook al niet ver. Maar van zoetsappigheid is absoluut geen sprake.

Uiteraard ga ik over de gebeurtenissen zelf, er het zwijgen toe doen. Maar nog wel dit… het heeft een hoog gehalte aan Tschai in zich, echter zonder aliens, maar de mensen op deze planeet zijn soms net zo vreemd als aliens. Ook zijn de schelmenstreken die Vance bij zijn hoofdrolspelers etaleerde, iets minder aanwezig. Maar… ook dat mag de pret niet drukken. En als laatste… gelukkig wacht hierna meteen De Mylanese Skar, zodat je meteen door kan lezen, wat een geweldig voordeel is!

Welaan… wacht niet langer! Genieten maar!!!

Jos Lexmond

Johan Klein Haneveld – Ontsnappingspoging en andere onwelkome ontwikkelingen (DIV)
Uitgeverij Macc, Rijen (2025)
246 pagina’s; prijs 22,95
Omslag: Cornell Göksu

Het zal voor Johan geen enkel probleem geweest zijn deze bundel samen te stellen uit alle verhalen die ergens in (anthologieën, bundels of tijdschriften) of op (verhalensites) zijn verschenen de afgelopen jaren. Of… het zou moeten zijn dat het er te veel waren, wat de keuze van, welke wel en welke niet, juist weer bemoeilijkte. We zullen eens gaan zien of ik het een goede keuze vond.

– Ontsnappingspoging (SF)
Johan beschrijft in zijn verhaal de hel op aarde voor mij: de toenemende terreur van de reclame. Persoonlijk vindt ik het nu al meer dan genoeg (lees: TE VEEL), maar in de wereld van waarin de hoofdpersoon van dit verhaal huist, is de grens al meer dan overschreden. Hoe ver kan het gaan? Ver blijkbaar! Het verhaal roept emoties op, wat een goede zaak is. Het is eerder verschenen in Twist (mei 2021) en was winnaar van de EdgeZero publieksprijs van 2021. Dat wil wél wat zeggen!
– Oorlog in miniatuur (SF)
Verhaal is eerder verschenen in SF Terra 284. Toen schreef ik er dit over: “Johan Klein Haneveld vertelt een verhaal dat bekend aanvoelt. Even later spreekt hij zelf over ‘Reisdoel: menselijk brein’ van Isaac Asimov. Dat was het! Maar dan… dan volgt er een twist waardoor het plotsklaps weer origineel wordt. Knap gedaan!!!”
– Ondergronds (SF)
Verhaal over een tijd van wat verder in de toekomst. Speelt AI in onze tijd meer en meer… het is in dit verhaal tot een irritante zaak verworden, een leven in herhaling, van verveling en geen originaliteit. Het werkelijke leven is ondergronds gegaan. Ik besef dat ik gibberish praat, afijn… lees het zelf! Verscheen eerder op Modern Myths (juli 2023) en in: EdgeZero. De beste Nederlandse genreverhalen uit 2023 (2024).
– Dromendiefstal (SF)
Johan weet voor mij de vinger op de zere plek te leggen. Een leven in een dergelijke wereld zou voor mij, als hoofdpersoon, de hel zijn. Elke vorm van creativiteit, originaliteit en vrije wil, vervangen door… minder dan niets. Geestdodende bras. Ik krijg er de koude kriebels van. Goed gedaan dus! Verscheen eerder op: Out of this World (2023)
– Rakker (SF)
Wederom een verhaal zich afspelend in een onzekere wereld. Een wereld waarin de huisdieren vervangen zijn door mechanische dieren, die in dit vertelsel een computervirus oplopen. Intrigerende gedachte én de implicaties zijn bloedeng! Verscheen eerder in: De Mens van 2050 (2017) (Mij onbekend!)
– Wedloop (SF)
Een atlete van Mars wint onverwacht een race, waarbij de topfavoriet, een atleet van de Aarde, het onderspit delft. Wat volgt heeft met sportiviteit niets meer te maken, of misschien toch wel? Het is maar hoe je het bekijkt. Leuk gedaan! Verscheen eerder in: Sintel 5 (2021).
– De keizer en zijn kleren (SF)
Of je blij moet zijn met dit bezoek van deze koude figuur… ik denk het niet. Ofschoon het verhaal zich naar het einde toe werkt, is dat niet iets om vrolijk van te worden. Dystopisch zou ik het noemen. Verscheen eerder op: Out of this world (2025)
– Bedrijfsovername (SF)
De hoofdpersoon in dit verhaal heeft Johan de naam van Cyril M. Kornbluth (een beroemde Amerikaanse SF schrijver (voor diegenen die hem niet kennen)) gegeven. Ik vraag me wel af wat de diepere gedachte in deze is. Maar goed… het is een prima verhaal, alhoewel het misschien wat killetjes overkomt. Het verscheen eerder in HSF 278 (2022).
– Piratenjager (SF)
Een bijzonder origineel verhaal, dat eerder in Ganymedes 24 (2024) verscheen. Ik schreef er toen dit over: “Een origineel idee over een oud gegeven, op een nieuwe manier vormgegeven en inventief bedacht verhaal. En ja… het heeft met de piratenzenders van vroeger te maken, maar… dan anders!” Need I say more? Nee toch?
– Tot de laatste man (SF)
En om in de sfeer te blijven… Dit verhaal verscheen in Ganymedes 16 (2016). Toen schreef ik er dit over… O, eh… helemaal niets! Blijkbaar heb ik deze Ganymedes destijds niet gerecenseerd. Vreemd, want bespreken deed ik destijds toch ook al. Maar goed… het is de toekomst. Een man krijgt visioenen van oorlog. Oorlog tegen aliens. Later in het verhaal blijkt dat hij een soort van stamvader is. Meer vertel ik niet. Lees het zelf en huiver…
– De thuiskomst van de heldin (SF)
Mooi en gevoelig verhaal over een heldin in een oorlog tegen aliens, waarin maar weer eens bewezen wordt dat een heldin ook slechts een mens is. Het verscheen eerder in Fantastische Vertellingen 71 (2024)
– Botanische tuin (SF)
Verhaal, al doet de titel anders vermoeden, over de macht van het geld. Voordat een onderzoekster maar klaar is met haar onderzoek van een buitenaards plant, willen de geldschieters onderhand wel eens wat terug van hun investering. De plant is gevaarlijk. Geld ook! Verscheen eerder in: Fantastische Vertellingen 63 (2022)
– Veilig de deur uit (Geen)
Een man overtuigd van een virus infectie, waardoor hele volksstammen besmet zijn, heeft zijn woning volledig afgesloten van de buitenwereld. Hij pakt zichzelf volledig in, voordat hij zich naar buiten begeeft. Kan hij deze volledige isolatie volhouden? Dit verhaal stamt oorspronkelijk uit Fantastische Vertellingen 63 (2022). Naar mij idee was dit COVID gerelateerd, maar… geen fantastiek.
– Alleen met elkaar (Geen)
Aan boord van een booreiland, verblijft een groep behoorlijk rijke mensen, terwijl aan wal een lockdown van kracht is, terwijl een pandemie om zich heen grijpt. Op het booreiland vallen ook slachtoffers aan de onbekende ziekte. Een verhaal met een leuke spannende opbouw, maar eindigend in een onwaarschijnlijk scenario. Jammer! Maar goed… in mijn perceptie ook geen fantastiek! Eerder verschenen in: Poe in de polder (2021).
– Vlucht uit de realiteit (SF)
Speelt zich af in een alternatieve wereld, waarin de Verenigde Staten verbrokkelt zijn tot stadstaten. Een man zwerft rond en probeert er toegang te krijgen, maar hij wordt overal geweigerd. Uiteindelijk krijgt hij een keuze. Intrigerend verhaal! Verscheen eerder op: Modern Myths (2020)
– De vouw (SF)
En… nog een intrigerend verhaal! Een koppel daalt af in de vouw, een fascinerend defect in de tijdruimte, om hun vriend Theo te zoeken. Prachtig verhaal met een boodschap van wat er mis is in de tegenwoordige maatschappij. Prima waarschuwing in een surreële wereld! Verscheen eerder in: Ganymedes 20 (2020).
– Bubbel (SF)
Jean-Paul De Waak woont met duizenden mensen in een tentenkamp. Nederland is uit de Unie gestapt, de dijken zijn gebroken en de situatie is rampzalig. Gelukkig heeft Jean-Paul een gave waardoor hij zich terug kan trekken uit dit gekkenhuis! Maar… Prachtig verhaal over persoonlijk moois! Eerder verschenen in: Fantastische Vertellingen 73 (2025).
– De ademnood van de koning (FA)
Klimaatsprookje over tovenaars, die een manier van magie ontdekken, Maar… bij die procedure verdwijnt een deel van de zuurstof. Dat gaat generatieslang zo door, tot… Verscheen eerder op: Out of this World (2023) en in: Onwereldse Sprookjes (2025).
– Kwantumzelf Inc. (SF)
Pracht verhaal! Marcus Windorp laat zich door een kwantumcomputer voorspellen hoe hij zijn verloren liefde weer terug kan krijgen. De uitkomst blijkt verrassend te zijn! Eerder verschenen op: Fantasize (2019), in: EdgeZero. De beste Nederlandse Genre verhalen uit 2019 (2020) en FZ Continuum 1 (2025),
– Aan het eind van elke dag (SF)
Geweldig verhaal!!! Simon, een kolonist die alles overleefde, klimt op het eind van de dag op het vervallen dak van een flat en onderhoud zich met een robot, die een vogelnest met drie eieren erin koestert. Dit gaat dag in dag uit zo, tot… Prachtig verteld over eenzaamheid, de worsteling om te overleven op een gekoloniseerde wereld en een onvervuld verlangen! Verscheen eerder in: Bevrijdingsdag (2023). (Mij onbekend!)
– Het verloren oerwoud (SF)
Bijzonder droef verhaal! In een oogwenk, wordt de geschiedenis, de toekomst van een wereld verteld. Zoals gezegd… een droef verhaal. Het enige lichtpuntje… een verloren oerwoud, dat gevonden wordt door een avonturier! En dat… Mooi verteld, ondanks het droeve! Verscheen eerder in: De Vallei (2021) (Mij ook al onbekend!)
– Nieuwe mensen (SF)
Verhaal, eerder verschenen in Ganymedes 22 (2022). Toen vertelde ik er dit over: “Johan heeft een groot denkraam, om zo maar eens met Marten Toonder te spreken. Een groot denkraam dat er zorg voor draagt dat ideeën constant naar boven en buiten borrelen. ‘Nieuwe mensen’ is er daar een van. Een van velen!” Daar hoef ik verder niets aan toe te voegen!
– De nieuwe meester (FA)
Mooi verhaal, dat eerder in Voorbij de storm (2020) verscheen. Toen zei ik er dit over: “ Het oog van de meester.” Dat was kort maar krachtig en moet meer dan genoeg zeggen!
– Laatste klus (SF)
Prachtig verhaal over een detective in een tijd, waarin hij liever lui dan moe is. Hij houdt zich liever in een virtuele omgeving op, dan dat hij lijfelijk op onderzoek gaat. De man heeft een vriendin (en wat voor een!). Zij heeft voornamelijk interesse in astronomie en… ze heeft iets ontdekt! Meer dan prachtig verhaal over gestolen kunst en dergelijke! Het verscheen eerder in: Ganymedes 15 (2015).
– Droomreiziger (SF)
Fascinerend verhaal, dat het prima doet als afsluiter van deze bundel. Het verhaalt over mensen die in droomlandschappen, zoals in buitenaardse werelden, leven. De gebeurtenissen vinden noodzakelijker wijze plaats in een dystopische wereld met klimaatschade, die ontkent wordt. Verhaal wat tot nadenken stemt. Verscheen eerder op: Fantasize (2021)

Wel… prima keuze natuurlijke. Het merendeel van de verhalen waren van goed, via prachtig naar geweldig, te raten. Het enige eraan was dat, als je net zo veel leest als ik, dan was je ze, net als ik, al een keer eerder tegengekomen. Slecht een paar verhalen die enkel en alleen digitaal verschenen waren, kon ik voor mij als ‘nieuw’ aanmerken. Maar… voor mij hadden er wel een paar nieuwe, die nergens eerder waren verschenen, tussen mogen zitten. Maar goed… dit feit was het enige wat ik er op aan te merken had. Dus dat wil toch wel wat zeggen!

Jos Lexmond

Zandmannetjes (DIV)
Godijn Publishing, Hoorn (2026)
312 pagina’s; prijs 22,99
Omslag: Saz Creates

Zandmannetjes, de negende schrijfwedstrijd van Godijn Publishing al sinds 2018, die Achterblijvers destijds als thema had. Negenmaal, dan mag je het uiteraard als een blijvertje bestempelen. Er was de Walkure 2026, prijs voor het korte verhaal in het fantastische genre, te winnen. Thema: is gelijk aan de titel, zandmannetjes in de breedste zin van het woord. Men kon aan de gang! De deadline voor de inzending was vijf december 2025 08.59 en de prijsuitreiking was op zeven maart 2026. Uiteraard waren er nog meer voorwaarden en regels waar het verhaal aan moest voldoen. De eerste vijfentwintig verhalen verschenen in de anthologie, aangevuld met een bonusverhaal van de winnaar van 2025, Sander Klijn. Ik heb niet kunnen achterhalen hoeveel verhalen er voor Zandmannetjes ingestuurd zijn, maar misschien keek ik op de verkeerde plek. Maar goed… laten we deze vijfentwintig eens van dichtbij bezien.

01. Robin van Doorn – De diepte van het zand (FA)
Robin van Doorn, mij en Fandata.nl totaal onbekend. Nu, dat wil natuurlijk niets zeggen. Of wel? Mooi verhaal, daar niet van, maar… een beetje zweverig, Na lezing komen toch spontaan een aantal vragen omhoog. Een ervan… wat heeft ze Lieke toch aangedaan? Als dit verhaal de eerste plaats behaald heeft… Ik zou het juryrapport wel eens willen zien!
02. Helma Spin – Goudstof (SF)
Ook van Helma Spin hadden Fandata.nl en ik nog nooit gehoord. In een wereld waarin nachtmerries uitgebannen zijn, maar tijdens De nacht van Duizend Dromen, miljoenen mensen hetzelfde droomden en duizenden niet eens meer wakker werden. Het was een neurologische storm. Sindsdien bewaakt Somnus de droomgrens, maar… Intrigerend verhaal, maar of het nu logisch is dat alleen Casper…?
03. Finn Audenaert & Laura Scheepers – De zandmannen van het nachtwoud (FA)
Het begon als een horrorverhaal, maar ging allengs over in een sprookje, waarin het kwade bestreden werd met het goede. Mooi verteld door een gelegenheidsduo? Hoe dan ook: Mooi!!!
04. Wendy Middelkoop – Duivels uit mijn jeugd (HO)
En… alweer een onbekende (en niets over te vinden op het net)! Maar… onbekend behoeft niet onbemind te zijn. Een verhaal over bezit en bezetenheid. Een vader die zijn dochter probeert te beschermen tegen de bezetenheid in haar jeugd. Het slot van het verhaal is een eyeopener! Goed gedaan!
05. Michael Vonk – Het karmijnse kompas van de katalysator (SF)
En… wederom een onbekende! Vreemd aandoend verhaal dat wel getuigd van een behoorlijke dosis fantasie. Het verhaal fascineert, maar verdrinkt in vreemdheid. Vreemde woorden, vreemde begrippen… welk doel bezigen ze? Annemarie van Ewijck schreef me over een van mijn eerste verhalen: ‘Doe normaal, dan doe je al gek genoeg! Als je na moet gaan denken over wat elk woord betekent, gaat dat ten koste van de bedoeling van het verhaal!’ Dit verhaal vind ik toch wel een twijfelgeval!
06. Dennis van den Broek – De Zaharische Alliantie der Neoterritoriale Dominantie (SF)
In de grote lijnen geldt bij dit verhaal, wat bij het vorige ook opgeld doet. De vreemdsoortigheid viert ook hier hoogtij. In mijn perceptie lopen aliens de geschiedenis van de Aardse mensheid na, om aan te geven wat hun invloed was op de ondergang, de verzanding, van de Aarde. Een raar feestje, dat mag gezegd!
07. Jan-Robbert Vanderaa – Zand en vuur (FA)
En… alweer een nieuweling. Waar haalt Godijn toch al die debutanten vandaan? Maar goed… Dit is een verhaal dat eeuwen beslaat. Het is van goden, engelen en andere fantasiewezens en lijkt eindeloos te zijn. Fragmenten van leven en dood. Leuk gedaan, maar ik mis enige cohesie. Het verhaal hangt van los zand aan elkaar.
08. Michael Vonk – De pijnlijke prijs van een perfecte slaap (SF)
Michael Vonk kwamen we al eerder tegen op de 5e plek. Maar nu… Een jonge vrouw, Anya Virgil, meldt zich bij een zandmeesteres voor een zandtherapie, die haar dromen zal verzachten met zand. Vrij zweverig verhaal, waarbij de therapie teruggedraaid moet worden om de ondergang voor te blijven. Herinneren en gedenken!
09. Pepijn Schoonen – Gruwelijk goede zaken (HO)
En… wederom een debutant! En eentje met een horrorverhaal over een vrouw, die leeft onder de duim van haar man. Op een avond als ze een zanddraak ziet, weet ze tijdelijk aan zijn aandacht te ontsnappen. Ondanks dat het verhaal hier en daar rammelt, weet het toch soms wel te boeien. Er was dus nog wel werk aan!
10. Mascha van Duijn – De gebroken geleider (FA)
Mooi verhaal, maar vreemd! De betekenis ervan ontglipt me, moet ik helaas zeggen. Het pruttelt nog na in mijn hoofd, maar ik kom er echt niet uit voordat ik aan het volgende verhaal begin. Het is evenwel toch mooi verteld. Maar… heb je daar wat aan?
11. Sybren Hilgen – Stranden vol betekenis (FA)
Bijzonder vreemd verhaal. Kleine wezens uit zee en zandkorrelbewoners krijgen door uitvindingen, de macht over kinderen op het strand, die vervolgens grote zandkastelen bouwen. Totdat… Geen idee waar dat nou weer over gaat en wat het doel van dit alles is!
12. Symcha Bakker – De notulist van de nacht (FA)
En jawel… wederom een debutant, maar… een met een niet onaardig verhaal, waarin ik toch een paar dingen opmerk die niet kloppen. Bijvoorbeeld… het zandmannetje zit opgesloten in een jampot, maar slaagt erin de hoofdpersoon zand in zijn ogen te strooien, waardoor die ‘out’ gaat. Maar goed… laten we dit met de mantel der liefde bedekken en ook de andere ‘mishaps’ buiten beschouwing laten, en dan… dan is het toch wel een lieflijk verhaal.
13. Dominique Heuff – De vrouw in de mist (FA)
Een leuk verhaal, maar… met toch wel wat cliché figuren, maar… daarover niet getreurd. Wendy wil graag een yogavakantie, maar haar man ziet dat niet zitten. Maar… hij gaat toch mee. Ze logeren op een in de buurt vakantiepark. De ontwikkelingen die volgen… Spooky is een woord wat daarbij past.
14. Mike Jansen – Tot stof zult gij wederkeren (FA)
In een woord: Schitterend! Het lijkt voor Mike net zo gemakkelijk een verhaal te schrijven over ruimteschepen, dan over zandmannetjes, die zand in de machine laten lopen, waardoor alles tot stilstand komt. Waarom werd deze slechts veertiende? Dat zou ik wel eens willen weten!
15. Anne Roodbol & Beck Palmas – Het hoofdkwartier (HO)
Een leuk én origineel verhaal. Niet verwonderlijk, zou je zeggen, als een van de auteurs de winnaar van de Harland Prijs 2025 is! Corwin Amadáin is een hoofdpijndossier. Hij is een vampier die droomt, hoe vreemd is dat? Amadáin is Zander’s (een zandmannetje) hoofdpijndossier. De problemen beginnen pas goed als hij een droom geeft aan Corwin Amadáin.
16. Gerhard Pijnenburg – Enter (FA)
Dit verhaal is geschreven in de geest van het nummer Enter Sandman van de rockband Metallica. Én… het rockt! Sander is het oude systeem van dromen verspreiden na 350 jaar, meer dan zat. Hij zoekt een meer modernistische manier om hetzelfde te doen, maar dan met minder handwerk. Leuk verhaal… wat leuk verteld is!
17. Mathijs Meeuwissen – De zandloper (FA)
En… wederom een nieuweling. Maar wel eentje die een schitterend verhaal aflevert. Het begint met een vondst van een dode man in een paarse trui, die op de vloedlijn is aangespoeld. De jongen die de dode man vindt, woont samen met zijn moeder dicht bij het strand. Zijn vader is verdwenen en zijn moeder doet beschermend tegenover hem, Mooi geschreven verhaal met een onderliggende dreiging waarvan je je afvraagt wat het op de zeventiende plek doet. Het had, wat mij betreft, zeker tien plaatsen (of meer) hoger moeten eindigen!
18. Niels van Eekelen – Droomdieven (FA)
Apart verhaal! Een vrouw, Ziara, levend in een gearrangeerd huwelijk met Peral, ontdekt dat er iets apart aan de hand is. Als ze hoort dat mensen, als ze wakker worden, onnatuurlijk veel slaapzand in hun ogen hebben. Ze ontdekt in haar dromen dat andere wezens uit de droomdimensie de droomenergie van mensen oogsten. Zoals gezegd… vreemd verhaal, maar boeiend.
19. Edward van Egmond – De vloek van Huizenhoog (FA)
Mooi verteld verhaal! Harmen Huizenhoog stierf. Het gebied dat hij trachtte te beschermen was ineens van niemand. Tijd om te gaan bouwen, maar het gebied was zeer goed in staat om zichzelf te beschermen.
20. Pim van Baal – Winter in de woestijn (SF)
Een boeiend verhaal met een schokkend einde! Riva Winter maakt deel uit van een groep rekruten die een van de watertorens op een woestijnplaneet bewaken. Majoor Vance legt Riva de leiding in handen over een zootje ongeregeld. Goed verteld verhaal!
21. Angelina van Kemenade – De erfenis (FA)
Leuk en sprookjesachtig verhaal. Na het overlijden van haar oudtante Marie, erft Sara haar huis en al haar spullen. Op zolder… Op een goede, sprookjesachtige, manier verteld. Niks mis mee!
22. Soraya Harms – Goede nacht (SF)
Een toekomst, nabij of verder weg. Er moet een zuiveringsritueel uitgevoerd worden. Mensen moeten drie etmalen wakker blijven! Microdutjes, daargelaten, maar als ze in slaap vallen, dan… dan komen de zandmannen. Ze zeggen: “Goede nacht”, en dan… Beklemmend verhaal, waaruit geen ontsnapping mogelijk is. Heel goed gedaan! Zeker voor een nieuweling!!!
23. Maarten Luikhoven & Finn Audenaert – Het dal der goden (FA)
Twee mannen observeren kleine mannetjes in het zand. Met welk doel zijn ze daar? James, een van de twee, denk onmiddellijk terug aan de pre-egyptische fragmenten die hij in Londen heeft bestudeerd. De sterren nemen op dat moment een stand aan, die slechts een keer in de paar millennia plaatsvindt. De oude teksten spraken precies over zulke nachten als een mogelijkheid tot heropstanding. De spanning in dit verhaal is op een gegeven moment om te snijden. Toch… Wat gebeurde er nu echt?
24. Bruno Lowagie – Het zand ontwaakt (SF)
Een galactische geschiedenis in slecht twaalf pagina’s én nog absoluut goed leesbaar ook! Een aards ruimteschip arriveert bij Aureon. Nadat de foto’s van een robotverkenner positief zijn beoordeeld op eerder leven… Goed en compact geschreven!
25. Mike Jansen & Laura Scheepers – De rust van Marijke (FA)
Marijke woont langs buren die dag en nacht feesten zonder rekening te houden met haar. Er zijn wezentjes die haar verdriet voelen. Zij die hun koekjes brengt en hun paden niet verstoort. Mooi klein gehouden verhaal, waarvan je wel weet welke kant het op zal gaan.

Bonusverhaal van de winnaar van 2026:
Sander Klijn – Oneindigheid (FA)
Verhaal dat zich afspeelt in de ‘echte’ wereld en een fictieve elfenwereld (wat voor de elfen niet fictief aanvoelt). Uit die wereld verliet een behoorlijke tijd geleden een van de elfen voor de liefde voor een aardse man. Zijn tijd zat erop en de hare ook. Keert ze terug? Mooi, maar enigszins verwarrend, verteld.

Het einde weer behaald. Jammer! Vooral omdat naar mijn idee de verhalen, naarmate ik vorderde, steeds beter werden. Ik heb nog een tijdje gedacht dat we met de 25ste begonnen en zo terug gingen naar nummer 1. Wat eigenlijk ook wel logisch lijkt. Normaal gesproken bewaar je het best voor ‘lest’. Ik heb het nog gecheckt op Uitslag Godijn Zandmannetjes – site Mike Jansen waar ik altijd kijk als het met uitslagen van schrijfwedstrijden van doen heeft, maar daar was de uitslag net als de opname in deze anthologie was. Dat was trouwens niet de eerste keer bij een verzamelbundel van de Godijn schrijfwedstrijd. Waar het aan ligt… geen idee. Hoe het ook zij… Zandmannetjes was weer prima om te doen en ik kijk zeker weer uit naar de volgende uitgave. Ben zeer zeker benieuwd of ik dan weer dezelfde ervaring heb.

Jos Lexmond