Jack Vance – Tschai (SF)
Spatterlight/Iceberg Books, Amsterdam (2025)
Oorspr.: City of Chasch, Ace Books (1968), Servants of the Wankh, Ace Books (1969), The Dirdir, Ace Books (1969) & The Pnume, Ace Books (1969)
573 pagina’s, € 27,99
Vertaling: Erik Zwierd & Mark Carpentier Alting & Warner Flamen/Herzien door Spatterlight
Omslag: Stephan Martinière
Tschai, naar mijn (overigens zeer) bescheiden mening is een van de beste SF avonturen verhalen ooit! Zo, dat is er uit! Ik heb er al een hele lange relatie mee. Die begon ergens in 1968, of misschien begin 1969, toen deel 1 in de Bibliotheek op de planken verscheen als Een stad vol Chasch, een uitgave van de witte ‘Meulenhoffjes’ nr. 16. Inderdaad, destijds was ik amper veertien en las ik vrijwel al mijn boeken nog via de Bieb. Toen ik een jaar of twaalf was, had ik alle jeugdboeken, die ik maar wilde lezen (vrijwel alles wat lekker was nog, maar SF trok toen al onweerstaanbaar aan me), van de jeugdafdeling uit en kreeg toen bij de gratie gods of misschien de inschikkelijke bibliotheekmedewerkster (die een zwak voor me had) toegang tot de volwassenenbibliotheek. Uiteraard was dat onder begeleiding, want ik mocht eens wat onbetamelijks proberen te lenen! Maar… wat leende ik… SF, wat destijds toch als spielerei bestempeld en amper als volwassen litera- of lectuur gezien werd. Dus… begon ik me uit te leven op de Bruna Zwartje Beertjes, de eerste witte Meulenhoffjes, de Borntjes en de (Spectrum) Prisma,tjes en maakte kennis met Philip K. Dick, Pohl, Clarke en dergelijke waarvan een aantal toch te ingewikkeld voor me (als veertienjarige) waren, maar… een aantal ook weer niet. Zo liep ik dus tegen Een stad vol Chasch van ene Jack Vance aan. Van de omslag was ik niet enthousiast. Wat vuilgele verfklodders op een witte ondergrond, er was weinig aantrekkelijks aan. Bijna had ik daar het boekje voor laten staan. Thuisgekomen las ik eerst de andere geleende boeken en toen Een stad vol Chash en… ik was een Vance adept in wording. Maar voordat Onder de Wankh verscheen waren we al weer een jaar verder. Zolang kon ik niet wachten! Ondertussen was ik met het verzamelen van SF begonnen en raakte de bibliotheek op de achtergrond. Pas toen in 1973 Tschai. De waanzinnige planeet als nr. 67 van de SF reeks van Meulenhoff, de vier delen in een band verschenen… toen pas viel echt het kwartje (of de bom) en was ik verkocht. Tschai was vanaf dat moment het beste SF avonturenverhaal wat ik ooit las!. Hoogstwaarschijnlijk had ik het nu voor de vijftiende maak in handen en las het met evenveel plezier als de eerste keer.
De Explorator IV draait in een baan om een weinig opvallende planeet die op zijn beurt om de bejaarde, zwakke ster: Carina 4269, draait. Tweehonderd jaar geleden ontvingen ze er een bericht vandaan, wat opeens ophield. Het is aan Adam Reith en Paul Wanders om op de wereld te gaan zien of ze de bron van die uitzendingen kunnen vinden. Het verkenningsboot heeft zich net losgemaakt van de Explorator IV, als Adam Reith vanuit zijn ooghoek een grijs projectiel uit de richting van de planeet omhoogschieten. De Explorator was niet meer en het verkenningsboot heeft ook een deel van geweld gekregen en is gierend op weg naar de planeet. Reith en Waunder slagen erin de boot enigszins te stabiliseren en gaan onderweg naar de oppervlakte. Maar een landing zit er niet in. Beiden besluiten met de schietstoelen de boot te verlaten. Waunder overleeft het niet lang, maar voor Reith begint het avontuur! Samen met de nomade Traz en de Dirdirmens Ankhe at Afram Anacho gaat hij op zoek naar een ruimteschip om naar de aarde terug te kunnen keren. Gezamenlijk beleven ze avontuur op avontuur tussen de buitenaardse rassen, de Chasch, de Wankh, de Dirdir en de oorspronkelijke bewoners van Tschai, de Pnume en de Phung. Dit tegen een waanzinnige achtergrond van buitenaardse landschappen en alle slimme en smerige trucks die die aliens maar kunnen verzinnen. Ik kan je verzekeren dat je tegen het einde van de 573 pagina’s nog na zit te hijgen van de spanning en de sensatie!
Uiteraard heb ik daarna nog vele, vele andere meer dan goede en zelfs geweldige boeken en verhalen in de Fantastieke sfeer gelezen (waaronder natuurlijk al het andere waanzinnige werk van Vance) en genoten, maar ik kan met een gerust hart zeggen dat Tschai, het eerste gigantische verhaal was dat me flabbergasted achterliet en dat gevoel, dat blijft. Telkens als ik Tschai opnieuw tot me neem, komt dat zelfde gevoel weer tot me. Meer dan vijftig jaar geleden begon dat en voordat het zestig jaar geleden is, hoop ik Tschai nog wel een of twee keer gelezen te hebben. Nog nooit gelezen… nu dan toch maar eens doen. Maar wel oppassen, je verslaafd jezelf, net als ik, voor het leven!!!
Jos Lexmond