Paul van Leeuwenkamp – Fantastische ontmoetingen (Essays)
Quasis Uitgevers (2024)
413 pagina’s; prijs 25,00
Omslag: Petra Polane-Loijenga
Met het schaamrood op de kaken zag ik, van dit boek dat klaar lag om er een recensie over te te schrijven, dat het verschenen was in september 2024. Dat ik nog steeds recensies schrijf over boeken die in 2025 verschenen is al erg zat, maar dan een die nu bijna twee jaar verscheen, is helemaal het toppunt! Excuses Paul én Quasis! En… ter excuses aan mezelf, kan ik wel stellen dat ik er lang over gedaan heb om het helemaal te lezen. Het is tenslotte een non-fictie, essays, en als ik meestal een keuze moet maken of ik een essay of een fantastiek verhaal ga lezen… na, dan is die keuze meestal niet zo heel erg moeilijk. De fantastieke NTL stapel blijft ook onverminderd hoog. Dus… ik denk dat ik over Fantastische ontmoetingen misschien wel een jaar gedaan heb, dus was ik er, give or take, september 2025 mee klaar, waarmee ik dan weer uitkom waar ik je laatste tijd zo’n beetje was, eind 2025. Dus… het schaamrood mag roze worden?
Nee, natuurlijk niet. Het is en blijft laat! Maar goed nu we toch hier gekomen zijn, kunnen we net zo goed kijken wat voor vlees we in de kuip hebben. Ik ga niet alles specifiek bespreken, want dat zou wel heel erg veel w(o)orden, maar ik reageer op bepaalde delen vanuit mijn eigen ervaring. Op wat me opviel. Pauls voorwoord is heel erg persoonlijk en mijn eigen leven lijkt zich, zo’n beetje, langs een eenzelfde weg ontwikkeld te hebben.
In Het Fantastische speelveld vind, onder andere, de bespreking van genres en subgenres plaats, die meer dan interessant is. Toen het huidige triumviraat van fandata.nl, bestaande uit Marcel van de Rijst, Jan Meeuwesen en ondergetekende, bestaansrecht ontwikkelde en kreeg, bestonden een aantal vergaderingen uit het bepalen van de genres en subgenres. Dat heeft toch tot nogal wat discussies geleid voordat we consensus vonden. Nog steeds komen we wel eens iets tegen waar we geen raad mee weten en waar we dan maar weer een nieuw subgenre voor introduceren. Kortelings hebben we bijvoorbeeld nog: Romantasy toegevoegd. Ook kortelings kwamen we erachter dat er ook zoiets als: New Adult bestond. Dat hebben we gelaten, de huidige hoofdgenre-indeling van Kinder, Jeugd, Young Adult en Volwassen, volstaat naar ons idee. Zo zie je maar dat alles binnen de fantastiek inderdaad blijft leven en borrelen. De definities van Paul, daarin kunnen we ons aardig vinden en we vragen ons dan ook af: ‘Kunnen we Paul beschouwen als het geweten van de fantastiek in het Nederlands taalgebied?’
Van de ontmoetingen is, zover tenminste, de ontmoeting met Paul Harland de meest persoonlijke te noemen. Mooi en gevoelig, mag ik het zeker noemen, het ontroerde me in grote mate! Ook kwam ik door Paul Harland’s ontmoeting dat ik, hoewel ik in hetzelfde tijdsgewricht rond had gelopen, veel gemist had van wat er zich in het genrewereldje had afgespeeld. Ik bezocht evenwel geen Cons, want ik had het meer dan druk met werk, gezin, Fandata (dat nog in wording was en toen nog SFLexicon heette) en dat soort dingen. Ik kwam simpelweg nergens anders aan toe!
Een opmerking wil ik ook wel plaatsen bij Pauls kanttekeningen bij de Mitsukoshi Troostbaby Company. Hij haalt mijn recensie daarvan op de NCSF site (pag. 74) aan. Daarin suggereert hij dat ik alleen de SF elementen van het boek heilig verklaar. Echter… als je even verder kijkt, zeg ik ook: “Een verhaal van verlies en verdriet en het nastreven van vinden, of opnieuw vinden, van wat je verloren hebt in ruimte en tijd. De SF in dit verhaal is ondergeschikt aan de liefde die ondergaan wordt en verloren raakt”. Dus… niet alleen SF minded! Dat wilde ik toch even memoreren.
Bij de prachtige relaas over Guido Eekhout, staat Paul uitgebreid stil en probeert Guido tot op het bot te ontleden en slaagt daar naar mijn idee grandioos in. Guido, op zijn beurt, zal het gelezen en zijn schouders opgehaald hebben en voort gedaan met zijn volgende boek, of volgende verhaal. Wat Paul hier vergeten is te vermelden, is Guido’s nooit eindigende queeste naar weer een andere uitgever… wat dat betreft lijkt hij weinig honkvast te zijn. Het waarom, zou toch ook wel belangrijk kunnen zijn.
Een bijzonder uitgebreide biografie van Wim Gijsen, waaraan de achtergronden van zijn bestaan me compleet ontgaan waren toen ik zijn boeken las. Een vreemde gewaarwording deze, op het scherpst van de snede, levensbeschrijving. Het was iets om over na te denken. Wat ik ook deed!
Jan J.B. Kuipers… een interview uit 2005, waaruit Paul zijn eigen vragen heeft weggegumd, waardoor Jan, schijnbaar, alleen aan het woord was. Het leverde een soort van humanistische biografie op, waar ik van droom om die nog eens te kunnen schrijven. Paul deed er nog een schepje bovenop, om in het kort nog eens vijftien jaar te overbruggen.
In het artikel, of het memorandum, van Vincent van der Linden, lees ik dat Vincent niet een heel erg aanwezige figuur was, maar anderzijds wel een diepe indruk maakte door zijn daden en niet als persoonlijkheid. Zo zou iedereen herdacht moeten worden. Indrukwekkend!!!
Koos Verkaik. Als je dit essay leest, dan wordt je zelf al moe van! Wat een storm is die Koos Verkaik zeg!
Wim Stolk. Persoonlijk heb ik die zelf ontmoet bij de uitreiking van de Paul Harlandprijs van 2009. In dat jaar werd Thomas Olde Heuvelt winnaar met De jongen die geen schaduw wierp. Zelf behaalde ik de vierde én de achtste plek. Ik was herstellende van de operatie van endeldarmkanker en voelde me zwak. Maar ik wilde erbij zijn. Wim Stolk vroeg me tijdens de prijsuitreiking of ik ooit de Paul Harlandprijs zou winnen. “Natuurlijk!” antwoordde ik, niet wetende dat ik door een writer’s block, opgelopen door de traumatische operatie, nooit meer een verhaal zou schrijven. Ik vond Wim Stolk een aimabel man!
En… zo zou ik uren door kunnen gaan er is zoveel te putten uit Pauls ontmoetingen met zoveel grootheden uit de Nederlandstalige fantastieke scene, dat het een essay op zich zou kunnen worden van mij over de Fantastische ontmoeting met Pauls fantastische leven met het genre. Het was niet alleen dat, maar voor mij persoonlijk ook een herbeleving van een leven gevuld met fantastiek en mijn helden van toen en nu. Helden die nog steeds helden zouden zijn in de tegenwoordige tijd, niet alleen omdat ze destijds al zo gruwelijk goed waren, maar in de tegenwoordige tijd zoveel meer mogelijkheden tot publicatie gehad zouden hebben dan in hun eigen tijd. Zoveel meer tijdschriften, zoveel meer anthologieën, zoveel meer uitgeverijen en niet alleen de POD uitgeverijen (waarbij uitgaven in eigen beheer (bijvoorbeeld via Amazon), maar ook reguliere (of misschien semi-reguliere), zoals EdgeZero, Uitgeverij Macc, Quasis, Iceberg Books, Fantastische Vertellingen en dergelijke.
Ik ben benieuwd of Paul nog steeds fantastische ontmoetingen heeft met beroemde mensen van nu en daarover schrijft. Schrijvers die net beginnen of al even bezig zijn en bijvoorbeeld gepensioneerd zijn en toen pas fanatiek met hun passie zijn begonnen, het schrijven van fantastische verhalen. We weten natuurlijk allemaal over wie ik het heb! Het zou meer dan interessant zijn te lezen over levens van de helden van nu: Johan Klein Haneveld, Mike Jansen, Charles van Wettum, Miriam Ootjers, Laura Scheepers, Frank Roger, Ruben De Baerdemaeker, Finn Audenaert en zoveel meer. Teveel om op te noemen. Ik zie zo maar een Fantastische ontmoetingen II voor me, én ik schaf het dan meteen aan en schrijf er over een jaar of twee jaar (of drie), zomaar wéér een bespreking over.
Jos Lexmond